Auteur: Vincent ten Have
Wat als jouw veranderkracht groter is dan je formele macht?
Tijdens het Kenniscongres Water, Bodem & Ruimtelijke Ordening van Hoogheemraadschap van Rijnland mocht ik samen met Enrico Moens (Sweco) twee interactieve sessies faciliteren. Centraal stond de vraag: hoe kom je samen vooruit als beleid, mandaat en organisatiedoelen elkaar in de weg zitten? Vanuit twee perspectieven, klimaatbestendige gebiedsontwikkeling en transitiepsychologie (hoe je kennis van het menselijk brein en gedrag toepast in complexe veranderopgaven met veel belanghebbenden), onderzochten we samen met de deelnemers hun praktijkuitdagingen. Ook op de Meet & Greet Market ontstonden mooie gesprekken over de uitdagingen van water- en bodemsturend werken.
Wat ik enorm bewonderde, was het vuur en de ambitie waarmee zoveel experts zich dagelijks inzetten voor deze complexe opgaven. Maar wat mij vooral bijbleef, was de frustratie over besluitvorming die vastloopt, uiteenlopende belangen en ‘die ander’ die maar niet lijkt mee te bewegen. Ik kreeg de indruk dat sommige experts zich behoorlijk machteloos voelen, omdat veel van wat hun werk tot een succes moet maken buiten hun eigen macht lijkt te liggen. En dat is deels ook zo. Maar hoe gefrustreerder je raakt, hoe groter de kans dat je vanuit je inhoudelijke expertise gaat opereren als een ‘zendpaal’. Hoe feitelijk juist of goed onderbouwd je verhaal ook is, dat is niet per se hoe je samen met anderen vooruitkomt.
Juist daar helpt het om je perspectief om te draaien. Niet beginnen bij wat jij wilt overbrengen, maar bij wat de ander beweegt. We kijken vaak naar anderen vanuit hun formele rol, verantwoordelijkheden en werkdoelen. Terwijl achter iedere functie een mens zit met een heel systeem aan doelen, waaronder ook persoonlijke, sociale en praktische doelen. Als werkdoelen en belangen botsen, blijf je gemakkelijk steken in een welles-nietesdiscussie, waarbij de beslissingsmacht vaak buiten jezelf ligt. Maar door ook die andere doelen te begrijpen, ontstaat er veel meer om mee te werken. Daarbij speelt een voortdurend krachtenveld, zowel in de hoofden van mensen als tussen de verschillende belanghebbenden. Door die dynamiek beter te begrijpen, ontdek je wat mensen vasthoudt, wat hen tegenwerkt én wat hen in beweging kan brengen.
Met ons Behaviour Dynamics Model hebben we verkend hoe je deze doelen en het onderliggende krachtenveld systematisch inzichtelijk maakt. Niet om anderen harder te overtuigen, maar om beter te begrijpen hoe je kunt anticiperen op wat hen beweegt. Zo ontstaan nieuwe aanknopingspunten om je communicatie, voorstellen, beleid en onderlinge samenwerking slimmer vorm te geven. En daarmee je eigen veranderkracht te vergroten en samen verder te komen.
De waarde van het model werd vooral zichtbaar toen deelnemers eigen praktijkvoorbeelden inbrachten. Problemen waarop de één vastliep, en soms zelfs leegliep, bleken voor anderen herkenbaar. Zo vertelde een deelnemer hoe zij tegenkrachten wist te omzeilen door medestanders te mobiliseren. Toen haar boodschap vanuit haar eigen positie niet landde, zocht ze anderen die vanuit hun positie wél de juiste mensen konden bereiken. Niet de inhoud veranderde, maar de afzender en de sociale dynamiek eromheen, waardoor nieuwe aantrekkingskrachten ontstonden. Door samen vanuit dit krachtenspel naar de praktijkvoorbeelden te kijken, werden blokkades die eerst vooral als frustratie werden ervaren concreter, beter te begrijpen en daarmee ook beter op te lossen. Juist door complexe situaties klein en concreet te maken, ontdekten we waar je zelf weer het verschil kunt maken.
Dat vond ik inspirerend, en die energie herkende ik ook in de gesprekken op de Meet & Greet Market. Want aan motivatie, ambitie en inhoudelijke expertise ontbreekt het niet! Natuurlijk spelen geld, wetgeving, leiderschap en formele beslissingsmacht een belangrijke rol. Maar juist in de menselijke dynamiek rondom deze opgaven ligt nog veel onbenutte veranderkracht. Door transitiepsychologie toe te voegen aan onze professionele gereedschapskist, kunnen we ook zonder formele macht vaker het verschil maken. Mooi dat we de deelnemers concrete handvatten hebben kunnen meegeven om die krachten zelf te benutten en samen water- en bodemsturend werken verder te versnellen.
Dank aan Rijnland voor de uitnodiging, Enrico voor de fijne samenwerking en alle deelnemers voor de open gesprekken, kritische vragen en inspirerende ideeën!
