Effectievere participatie met gedragswetenschap
Kunnen inzichten en technieken uit de gedragswetenschap helpen om participatie effectiever te laten verlopen?

Participatie staat hoog op de agenda bij bijvoorbeeld gemeenten, ontwikkelaars en woningcorporaties. In juli 2023 treedt de nieuwe Omgevingswet in werking, deze wet geeft aan hoe inwoners kunnen meedenken en meepraten over veranderingen in de openbare ruimte. Denk bijvoorbeeld aan het bouwen van nieuwe woningen in een buurt, of de wens voor meer groen. Inwoners, bewonersorganisaties en andere groepen krijgen de mogelijkheid op een structurele manier mee te denken, mee te werken of mee te creëren. Toch blijkt het een uitdaging om inwoners te betrekken bij dit soort participatietrajecten. Gedrag en mensen spelen in deze trajecten een belangrijke rol, het inzetten van technieken en inzichten uit de gedragswetenschap is dan ook heel waardevol.

In deze blog ontleden we een (fictief) participatietraject, per stap beschrijven we relevante kennis uit de gedragswetenschap die ingezet kan worden.

Situatie

Het participatieproces gaat over het opnieuw inrichten van een buurtplein. In de voorbereiding kijk je naar de fysieke omgeving (hoe ziet het eruit?) en naar de gebruikers en omwonenden (welke groepen, organisaties zijn er in de directe omgeving?). Welke belangen en mogelijk tegenstrijdige wensen zijn er in deze buurt?

Stap 1: Uitnodigen
De eerste stap binnen een participatietraject is altijd een aankondiging of uitnodiging. Je wilt mensen informeren en enthousiasmeren én motiveren om deel te nemen aan de participatie-activiteiten. Met name het in beweging krijgen van mensen, het motiveren, vormt een uitdaging.

Altercasting
Bij altercasting projecteer je een sociale identiteit op een persoon (2). Hierdoor vergroot je de kans dat mensen het gedrag laten zien dat past bij deze sociale identiteit. Stel dat de wens is om meer ruimte te geven aan kinderen op het buurtplein. In de brief over het anders inrichten van het buurtplein spreek je mensen aan op hun rol; bijvoorbeeld als ouders of grootouders, grote zus of broer. Zo benadruk je de rol die mensen vervullen en je geeft duidelijk aan welk gedrag ze moeten vertonen. “Kom naar de bijeenkomst en draag je steentje bij voor de kinderen in de buurt”.

Waargenomen schaarste
Dit is een sterke motivator, ons verlangen wordt groter naarmate er meer schaarste is (of lijkt te zijn) (3). We kennen allemaal de voorbeelden die binnen online platformen worden ingezet ‘slechts drie stuks beschikbaar’ ‘nog maar twee voor deze prijs’. Benadruk dat je maar een beperkte tijd hebt om mee te denken, of dat er slechts plek is voor een klein aantal mensen bij de bijeenkomst.

Gemak: naar de volgende stap
Je hebt de aandacht te pakken, maak het supersimpel om de volgende stap te zetten; een QR code om je aan te melden of het direct invullen van een korte vragenlijst zijn voorbeelden hoe je het mensen zo gemakkelijk mogelijk maakt.

Stap 2: Peilen
Een peiling, vaak online, is heel gebruikelijk in participatietrajecten. Vaak is dit een (mini) enquête om zoveel mogelijk meningen op te halen in een korte tijd. Hoe vergroot je het aantal ingevulde peilingen?

Wederkerigheid
Als we iets ontvangen, iemand verleent ons een gunst, dan hebben we de neiging iets terug te doen (3). Geef mensen iets terug op het moment dat ze de enquête hebben ingevuld. In onze case zou je als bedankje een kortingscode van een lokale ondernemer kunnen sturen.

Sociale bewijskracht
Iedereen heeft de behoefte om bij een groep te horen, we zoeken naar mensen die op ons lijken in gedrag, leefstijl en culturele achtergrond (3). Stel dat je laat weten dat ‘20% van de enquêtes is ingevuld door vaders met jonge kinderen’; waarschijnlijk voelt deze groep zich extra aangesproken en vullen meer mensen uit deze groep de enquête in.

Commitment & consistency
Mensen willen graag consistent zijn in wat ze zeggen en wat ze doen (3). Binnen ons participatievoorbeeld betekent dit wanneer mensen zeggen ‘ik ben erbij’ dat ze dit ook daadwerkelijk doen. Zorg ervoor dat deelnemers aan de enquête zich direct kunnen aanmelden voor een bijeenkomst. Je lokt als het ware een belofte uit die mensen graag willen inlossen.

Stap 3: Verder werven

Sociale rolmodellen
Binnen je participatieproces wil je zoveel mogelijk doelgroepen bereiken en mee laten doen. Maak gebruik van herkenbare mensen uit de buurt en werk met afbeeldingen waarin mensen zichzelf herkennen. Denk aan specifieke doelgroepen zoals ouderen, kinderen of mensen met een migratieachtergrond (4).

Stap 4: Bijeenkomsten
Een algemene bijeenkomst wordt vrijwel altijd ingezet in een participatietraject. Om ons gezellige buurtplein opnieuw in te richten kan een bijeenkomst prima werken. Hier zijn waarschijnlijk geen felle tegenstanders of grote tegenstrijdige belangen in het spel. Bij andere onderwerpen (*windmolenparken, betaald parkeren) zou er, vanuit de gedragspsychologie, zéker niet gekozen worden voor een algemene bijeenkomst (5).

Participatiebijeenkomst en creativiteit

Wanneer je aan de slag gaat met de inrichting van een buurtplein is het belangrijk om deelnemers uit het ‘rationele brein’ te krijgen en creativiteit te stimuleren. Dit kan je bereiken door het brainstormproces op te splitsen in 2 fasen. In de eerste fase (idee-generatiefase) bedenk je alleen maar ideeën en houd je kritiek en vragen nog even voor je. Zo blijf je in de creatieve flow en voorkom je dat je terugvalt in het rationele brein. In de tweede fase (idee-evaluatiefase) ga je ideeën beoordelen, selecteren en verder uitwerken. Met deze aanpak bedenk je veel meer ideeën dan met een traditionele brainstorm (6).

Na afloop is het belangrijk om een duidelijk terugkoppeling te geven van er met de input van deelnemers is gedaan en waarom het wel of niet is meegenomen. Zo houdt je je autoriteit en geloofwaardigheid in stand.  

Conclusie

Maak gebruik van de inzichten vanuit de gedragswetenschap om je participatie anders en beter in te steken. Wees je bewust van wat mensen drijft, de verschillen (en overeenkomsten) tussen mensen en communiceer op verschillende manieren en kanalen. Maak het mensen gemakkelijk en zorg voor herkenbaarheid – zo ontstaat er een prachtig nieuw buurtplein!

Meer weten? Neem dan contact op met info@bureaubuhrs.nl. Bureau Buhrs is initiatiefnemer van Behaviour Club en ervaren in participatie en communicatie.

Door: Michel Buhrs (Bureau Buhrs, Behaviour Club) & Odysha Champatsang (Behaviour Club)

Ps. U kunt onze participatiemethodieken – De burger is ook een mens, Gestructureerde onzekerheid en de Participatiewijzer gratis aanvragen via info@bureaubuhrs.nl

Bronnen

  1. Behaviour Club. (2022). Communicatie, gedrag en laaggeletterdheid [White paper].
  2. Weinstein, E.A., & Deutschberger, P. (1963). Some dimensions of altercasting. Sociometry, 26, 454-466.
  3. Cialdini, R. (2021). Harper Colins.
  4. Bandura, A. (1977). Social Learning Theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
  5. Pol, B. Swankhuisen, C. (2020). Overheidscommunicatie: een gedragswetenschappelijke aanpak. (3). Coutinho.
  6. (z.d.). Brainstormen: Van veel ideeën naar een topidee. De basisprincipes van Osborns brainstormmethode. Brainstorm. Geraadpleegd op 25 oktober 2022, van https://www.brainssstorm.com/van-veel-ideeen-naar-een-topidee-de-basisprincipes-van-osborns-brainstormmethode/

(*) Toch kan het dat zelfs bij een leuk onderwerp zoals het ontwerpen van een buurtplein weerstand ontstaat. Mensen hebben misschien het gevoel dat hun mening toch niet meetelt of dat de gemeente geld uitgeeft dat beter besteed kan worden aan iets anders. Wil je meer weten over hoe je met weerstand om kunt gaan? Houdt dan onze blogs in de gaten. Binnenkort delen we een blog over participatie en weerstand.

Relevante berichten

Effectievere participatie met gedragswetenschap

Participatie staat hoog op de agenda bij bijvoorbeeld gemeenten, ontwikkelaars en woningcorporaties. In juli 2023 treedt de nieuwe Omgevingswet in werking, deze wet geeft aan hoe inwoners kunnen meedenken en meepraten over veranderingen in de openbare ruimte. Gedrag speelt in deze participatietrajecten een belangrijke rol, het inzetten van technieken en inzichten uit de gedragswetenschap is dan ook heel waardevol. In deze blog ontleden we een (fictief) participatietraject, per stap beschrijven we relevante kennis uit de gedragswetenschap die ingezet kan worden.

Lees meer »

5 manieren om uitstelgedrag effectief aan te pakken

Dat artikel schrijf ik volgende week wel. Het voorbereiden op die belangrijke bijeenkomst doe ik later. Herkenbaar? Wees gerust, je bent niet de enige. Iedereen vertoont regelmatig uitstelgedrag. Sinds we thuiswerken hebben we er door de toegenomen vrijheid zelfs meer mogelijkheid toe.

Lees meer »

Een écht effectieve zonbeschermingscampagne? Kijk eens verder dan zonnebrand!

“Welke factor is beter: 50 of 30?” In de afgelopen zonnige zomerweken kwam het onderwerp weer veelvuldig langs: het gebruik van zonnebrand om ons tegen de zon te beschermen. Veel campagnes focussen op de risico’s van langdurig zonnen en het belang van het gebruik van zonnebrandcrème. Maar als we gedrag écht willen veranderen moeten we meer op andere gebieden focussen. Hoe ontwerp je wél een effectieve zonbeschermingscampagne?

Lees meer »